“Kelebek Etkisi” kaosun popüler bir sloganı haline gelmiştir. Küçücük detayların, bazen büyük etkiler yaratıyor olması gerçekten o kadar da şaşırtıcı bir olay mı? Artık kalıplaşmış olan bu küçük detay, içinde kelebek olan bir evrenle, bu evrene tıpatıp benzeyen ama içinde kelebek olmayan alternatif bir evren arasındaki fark olarak algılanmakta; bu küçücük fark yüzünden bu iki dünya kısa sürede birbirinden inanılmaz derecede farklı hale gelecektir. Bu kuramın matematiksel karşılığı ise “hassas bağımlılık” olarak bilinmektedir.
Kaos dizgeleri, hassas bağımlılığın yanında başka 2 özellik daha taşır: determinist ve doğrusal olmama. Bu kelimeleri, ne anlama geldiklerini ve bu kavramların nasıl bilim alanına yerleştiklerini diğer yazılarımda sizlere anlatmaya çalışacağım.
Kaosun önemli olmasının bir diğer nedeni; tutarsız dengeleri açıklama, anlama ve hatta tahmin edebilme yeteneğimizi geliştirerek bu dizgelerle başa çıkmamıza yardımcı olmasıdır. Popüler bir kelebek öyküsünde; bir yanda kanat çırpan bir kelebeğin bulunduğu bir evren, diğer yanda ise kelebeğin kanat çırpmadığı bir evren bulunmaktadır. Bu küçücük fark, bu iki dünyanın yalnızca birinde kasırga oluşması anlamını taşır ve belirsizlik ile kestirimi ilişkilendirilir.
İşte, tam bu noktada; matematiksel modellerimizde belirsizliğin böylesine hızla gelişmesine neden olan mekanizmalara verilen addır “kaos“.
Didem Odabaşı Cingi 